کورش پسر کمبوجیه و ماندان در دلاوری و کارآیی خردمندانه حزم و سایر خصایص نیکو سرآمد روزگار خود بود. در رفتار با دشمنان دارای شجاعتی کم نظیر و در کردار نسبت به زیر دستان به مهر و عطوفت رفتار میکرد. پارسیان او را پدر می خواندند.
کورش همان ذوالقرنین قرآن است. وی پیامبر ایران بود زیرا انسانیت و منش و کردار نیک را به مردمان ایران و جهان هدیه داد. سنگ نگاره او با بالهای کشیده شده به سوی خداوند در پاسارگاد وجود دارد.
ایرانیان از دوران حکومت کوروش به بعد عظمت و بزرگواری معنوی خاصی را اساس حکومت خود قرار دادند براستی چیزی عالی تر از آن وحشت فطری نیست که ایشان از دروغ گفتن داشتند و همیشه آن را گناهی شرم آور می دانستند
کورش یک تن فانی سعادتمند بود. او به ملل گوناگون خود آرامش بخشید. خدایان او را دوست داشتند. او دارای عقلی سرشار از بزرگی بود.
کورش بزرگ در سال ۵۵۰ قبل از میلاد بر اریکه پادشاهی ایران نشست. وی با فتوحاتی ناگهانی و شگفت انگیز امپراتوری و شاهنشاهی پهناوری را از خود بر جای گذاشت که تا آن روزگار کسی به دنیا ندیده بود. کورش سرداری بزرگ و سرآمد دنیای آن روزگار بود. او اقوام مختلف را مطیع خود کرد. او اولین دولت مقتدر و منظم را در جهان پایه ریزی کرد. برای احترام به مردمان کشورهای دیگر معابدشان را بازسازی کرد. وی پیرو دین یکتا پرستی مزدیسنا بود. ولی به هیچ عنوان دین خود را بر ملل مغلوب تحمیل ننمود.
تا کنون هیچ انسانی موفق نشده است اثری را که کورش در تاریخ جهان باقی گذاشت، در افکار میلیون ها مردم جهان بوجود آورد. من باور دارم که اسکندر و سزار و کورش که سه مرد اول جهان شده اند کورش در صدر آنها قرار دارد. تا کنون کسی در جهان بوجود نیامده است که بتواند با او برابری کند و او همانطور که در کتابهای ما آمده است مسیح خداوند است. قوانینی که او صادر کرد در تاریخ آن زمان که انسانها به راحتی قربانی خدایان می شدند بی سابقه بود.
کمتر پادشاهی است که پس از خود چنین نام نیکی باقی گذاشته باشد. کورش سرداری بزرگ و نیکوخواه بود. او آنقدر خردمند بود که هر زمانی کشور تازه ای را تسخیر می کرد به آنها آزادی مذهب میداد و فرمانروای جدید را از بین بومیان آن سرزمین انتخاب می نمود. او شهر ها را ویران نمی نمود و قتل عام و کشتار نمی کرد. ایرانیان کورش را پدر و یونانیان که سرزمینشان بوسیله کورش تسخیر شده بود وی را سرور و قانونگذار می نامیدند و یهودیان او را مسیح خداوند می خوانند.
کورش یکسال پس از فتح بابل برای درگذشت پادشاه بابل عزای ملی اعلام نمود. برای کسی که دشمن خودش بود. او مطابق رسم آزادمنشی اش و برای اینکه ثابت کند که هدف فتح و جنگ و کشتار ندارد و تنها به عنوان پادشاهی که ملتش او را برای صلح پذیرفته اند قدم به بابل گذاشته است و در آنجا تاجگذاری نمود. او آمده بود تا به آنان آزادی اجتماعی و دینی و سیاسی بدهد. در همین حین کتیبه های شاهان همزمان او حاکی از برده داری و تکه تکه کردن انسان های بی گناه و بریدن دست و پای آنان خبر می دهد.
شاهنشاه کورش بزرگ نمونه یک پادشاه “جوانمرد” بوده است. این صفت برجسته اخلاقی او در روابط سیاسی اش دیده می شده. در قواینن او احترام به حقوق ملتهای دیگر و فرستادگان کشورهای دیگر وجود داشته است و سر لوحه دولتش بوده. که این قوانین امروز روابط بین الملل نام گرفته است.
این پادشاه بزرگ یعنی کورش هخامنشی برعکس سلاطین بی رحم و ظالم بابل و آسور بسیار عادل و رحیم و مهربان بود زیرا اخلاق روح ایرانی اساسش تعلیمات زردشت بوده. به همین سبب بود که شاهنشاهان هخامنشی خود را مظهر صفات (خشترا) می شمردند و همه قوا و اقتدار خود را از خدواند دانسته و آنرا برای خیر بشر و آسایش و سعادت جامعه انسان صرف می کردند.
ژنرال سرپرسی سایکس(ژنرال، نویسنده، و جغرافیدان انگلیسی) (پس از دیدار از آرامگاه کورش بزرگ):
من خود سه بار این آرامگاه را دیدار کرده ام، و توانسته ام اندک تعمیری نیز در آنجا بکنم، و در هر سه بار این نکته را یاد آورده شده ام که زیارت آرامگاه اصلی کورش، پادشاه بزرگ و شاهنشاه جهان، امتیاز کوچکی نیست و من بسی خوشبخت بوده ام که به چنین افتخاری دست یافته ام. براستی من در گمانم که آیا برای ما مردم آریایی (هند و اروپایی) هیچ بنای دیگری هست که از آرامگاه بنیادگذار دولت پارس و ایران ارجمندتر و مهمتر باشد.
ویکتورهوگو
ویل دورانت
مهمترین صفت کورش دین داری او بود. او هر روز قربانیان برای ستایش خداوند می کرد. این رسوم و دینداری آنان هنوز در زمان اردشیر دوم هم وجود دارد و عمل می شود. از صفت های برجسته دیگر کورش عدل و گسترش عدالت و حق بود.
ما در این باره فکر کردیم که چرا کورش به این اندازه برای فرانروایی عادل مردمان ساخته شده بود. سه دلیل را برایش پیدا کردیم. نخست نژاد اصیل آریایی او و بعد استعداد طبیعی و سپس نبوغ پروش او از کودکی بوده است.
کورش نابغه ای بزرگ، انسانی والامنش، صلح طلب و نیک منش بود. او دوست انسانها و طالب علم و حکمت و راستی بود. کورش عقیده داشت پیروزی بر کشوری این حق را به کشور فاتح نمی دهد تا هر تجاوز و کار غیر انسانی را مرتکب شود. او برای دفاع از کشورش که هر ساله مورد تاخت و تاز بیگانگان قرار می گرفت امپراتوری قدرتمند و انسانی را پایه گذاشت که سابقه نداشت. او در نبردها آتش جنگ را متوجه کشاورزان و افراد عام کشور نمی کرد. او ملتهای مغلوب را شیفته خود کرد به صورتی که اقوام شکست خورده که کورش آنان را از دست پادشاهان خودکامه نجات داده بود وی را خداوندگار می نامیدند. او برترین مرد تاریخ، بزرگترین، بخشنده ترین، پاک دل ترین انسان تا این زمان بود.
گزنفون
جامعه وجود ندارد جوامع وجود دارد. کوروش
به نزد بدکار چیزی گرو مگذار.
کوروش کبير
از مدد قوی, متمول و کینه ورز دور باش.
کوروش کبيربرای جاه و مقام مجادله مکن.
کوروش کبيرمرد راستگو را برای پیغام بفرست.
کوروش کبيربا مرد بسیار متول هم خوراک مشو.
کوروش کبيردر مجازات مردم کینه مدوز.
کوروش کبيراز مرد سخن چین و دروغگو سخن مشنو.
کوروش کبيراز پادشاهان فرمان ناحق مخواه.
کوروش کبيرمال خود را به مرد حسود نشان نده.
کوروش کبيرمرد بدچشم را به معاونت خود قبول مکن.
کوروش کبيربا مرد خشمگین همراه مشو.
کوروش کبير
قبل از جواب دادن تفکر کن.
کوروش کبيرهمیشه روح خود را به یاد دار.
کوروش کبيرخود را به بندگی کسی مسپار.
کوروش کبيراگر خواهی از کسی دشنام نشنوی کسی را دشنام مده.
کوروش کبيردختر خود را به شوهر هوشیار و دانا ده.
کوروش کبيردر انجمن نزد مرد نادان منشین که تو را نادان نشمارند.
کوروش کبيردر هر گفتار و کار تواضع و ادب را فراموش مکن.
کوروش کبيردر حفظ دین بکوش زیرا سعادت روحانی از آن برسد.
کوروش کبيرروح خود را با خشم وکین آلوده مساز.
کوروش کبيربا مرد قدر نشناس و ناسپاس معاشرت مکن.
کوروش کبيرسخی و جوانمرد باش تا پاک و راست گردی.
کوروش کبيرمطابق وجدان خود رفتار کن که بهشتی شوی.
کوروش کبيردوستدار دین باش تا زندگی به نیکی گذرانی.
کوروش کبيرمعروف باش تا زندگانی به نیکی گذرانی.
کوروش کبيردوست بسیار داشته باش تا معروف باشی.
کوروش کبيرمتواضع باش تا دوست بسیار داشته باشی.
کوروش کبيرراستگو باش تا استقامت داشته باشی.
کوروش کبيربا مردم یگانه باش تا محترم و مشهور شوی.
کوروش کبيرسپاس دار باش تا لایق نیکی باشی.
کوروش کبيربیگناه باش تا بیم نداشته باشی.
کوروش کبيرفرمان خوب ده تا بهره خوب یابی.
کوروش کبيراز هر کس و هر چیز مطمئن مباش.
کوروش کبيراز دوزخ یاد آور و کسان را به انصاف مجازات کن.
کوروش کبيربا دزدان معامله مکن و آنها را گرفتار نما.
کوروش کبيراز مرد بزرگ و نیک سخن بپرس.
کوروش کبيربه رئیس ها و پادشاهان خیانت مکن.
کوروش کبيراز نیک کرداری خود غره مشو ورجز مخوان.
کوروش کبيرچو خواهی عروسی کنی اول مال فراهم کن.
کوروش کبيرنه به راست نه به دروغ هرگز سوگند مخور.
کوروش کبيرجز از خویشان و دوستان چیزی از کسی وام مگیر.
کوروش کبيرپیشوای نیک را گرامی دار و سخنش بپذیر.
کوروش کبيرکسی را فریب مده تا دردمند نشوی.
کوروش کبيرتا حدی که می توانی از مال خود داد ودهش نما.
کوروش کبيرهر کس که برای دیگران چاه کند در آن افت.
کوروش کبيرهر چه شنوی به عجله و بیهوده مگوی.
کوروش کبيربرای نام خود از کسب و کار احتراز مکن.
کوروش کبيرمال کسی را تاراج مکن و به مال خود میامیز.
کوروش کبيرهیچ فرازی بدون نشیب و هیچ نشیبی بدون فراز نیست.
کوروش کبيرحکمرانان را نفرین مکن زیرا آنان پاسبانان مردم هستند.
کوروش کبيریزدان را ستایش کن و دل را شاد ساز تا یزدان نیکی تو را بیافزاید.
کوروش کبيردوست کهنه را گرامی دار و در دوستی او استوار بایست.
کوروش کبيرسحر خیز باش تا کار خود را به نیکی به انجام برسانی.
کوروش کبيرمردم دارای همان خویی هستند که از زمان شیر خوارگی خود کسب نموده اند.
کوروش کبيرفرومایه را اعتنا مکن و شخص محترم را در پایه اش پاداش رسان.
کوروش کبيربا هیچ کس و به هیچ آیین پیمان شکنی نکن که آسیب به تو نرسد.
کوروش کبير